Sibirya'da Yaşam

Sibirya'dan bir soğuk, bir sıcak
Celal Demirbilek

SOĞUK SUYUN FAYDALARI

Sibiryalı deniz mevsimini buzları kırarak açar. Onlar için soğuk suda yüzmek ayrı bir zevktir. Mayıs ayında buzların parçalanması ile suya giren Sibiryalılar, ��Biz sıcağı sevmeyiz. Soğuk su vücutlarımızı diri tutar, zindelik verir�� diyorlar.

Uçağımız Moskova'dan havalandığında gece yarısıydı. Rus pilotun, ��Ural dağlarını aşıyoruz�� anonsunun hemen ardından gökyüzü aydınlanmaya başlamıştı. İnişte bulutları deldiğimizde kilometrelerce uzanan orman yeşilinin kucağına doğru alçalmaya başladık. Moskova'dan Sibirya'nın ortasındaki en büyük kent Krasnoyarsk'a indiğimizde bizleri soğuk Sibiryanın sıcakkanlı insanları, güler yüzle karşıladı. Evet Sibirya belleklerimizde dondurucu soğuk havası olan, karlarla kaplı bir sürgün yeri olarak kalmıştı. İşte böylesine soğuk Sibirya'nın hiç mi sıcak yüzü yoktu? Sibirya'da yaşam biçimi nasıldı? Sibiryalı ne içer ye yerdi, Sibiryalı üşür müydü? Rusların ��Sibir�� dedikleri, Tatarca ��Uyuyan toprak�� Sibirya, yazın kavurucu sıcak yaşarken, kışın dondurucu soğuğa teslim oluyor. Isı yazın 42 dereceye kadar çıkarken, kışın eksi 56'ya inebiliyor. Eylül ayının ikinci yarısında başlayan kar, Mayıs ayına kadar kara parçasının üstünü örtüyor. Yazın ise bol yağmurlu günler doğaya hayat veriyor.

Her eve üç kapı

Sibirya'da her evin ve her mağazanın üç kapısı var. Sibiryalı sokaktan eve girdiğinde, her kapının boşluğunda 10'ar saniye beklemek zorunda. Eksi 42'den artı 20 dereceye girişte yaşanan ısı değişikliğinin vücutta ve yüz derisinde oluşturacağı şoku önlemek için bu yöntem uygulanıyor. Bu durum yılın sekiz ayı böyle sürüyor. Sibirya, Rusya'daki seks trafiğinin çok uzağında kaldığı için şimdiye kadar AIDS'e rastlanmamış. Kimi Sibiryalılar, ��Bu soğukta AIDS barınmaz�� diye düşünüyor. Kadın nüfusun daha fazla olduğu Sibirya'da gençler disko ve barlarda Tarkan ile coşuyor. Tarkan'ın kasetleri elden ele dolaşıyor. Sibiryalı, Türk olduğunuzu anladığı anda, hemen size ��Tarkan'ın kasetleri var mı?�� diye soruyor. Gençlerin iki büyük tutkusu var. Fotoğraf ve kozmetik. Makyaja ve parfüme çok meraklı olan Sibiryalı kadınlar için cilt bakımı ekmek ve sudan daha önemli. Fotoğraf çekmek ise en başta gelen hobileri... Fotoğraf laboratuvarları pazar günleri bile çalışıyor.

Dondurma milli yiyecek

Orada ekmek ile bir litre benzinin fiyatı aynı: 90 bin lira. Et soteye benzeyen ��Sibirya Gulaşı�� en gözde yemek. Milli yiyecekleri ise dondurma... Sibiryalı'nın yaz-kış vazgeçemediği onlarca çeşit dondurma, her köşe başında bulunan dondurma büfeleri önünde uzun kuyruklar oluşturuyor. Dondurma kuyruğundaki Sibiryalılar, ��Biz ekmek yemeyiz, dondurma yeriz. Bizde dondurma yemek altı aylıkken başlar�� diyor. Moğolistan'dan doğup, Buz denizine dökülene dek Sibirya ovasına hayat veren Yenisey nehri ise tam bir balık cenneti. Etler ve balıklar pazarlarda buzdolapsız tezgahlarda satılıyor. Öğrencilere ve yaşlılara otobüsler bedava. Trafik sorununun olmadığı Krasnoyarsk'ta taksi parmakla sayılacak kadar az sayıda. Özel araçlar, taksilerin görevini yapıyor. Yol kenarında dilediğiniz özel araca el sallayabilirsiniz, sizi istediğiniz yere çok az paraya götürüyor. Bir zamanlar Sovyetler'in sürgün yeri olan Sibirya'da yaşam artık böyle... Kışın doğal soğuğunun dışında Sibirya'nın başka soğuk yüzü yok.

CESUR VE ŞIK KADINLAR

Sovyetler Birliği döneminde bırakın Sibirya'yı, Moskova'da bile çok şeyi bulmak mümkün değildi. Bir çift kadın çorabı pek çok Sibiryalı kadının yatak odasının anahtarıydı. Ama şimdi öyle mi? Sibiryalı kadınlar artık Moskova değil, İtalya ve Türk modasını da takip eder duruma gelmiş. İtalyan ayakkabı, Alman kadın çorabı, Türk tekstili ve iç çamaşırı Sibirya gençliğinin gözdeleri. Sibirya'da yaz kısa sürdüğü için yaz defileleri hep açık havada yapılıyor. Dekolte kıyafetleri cesurca giyen Sibiryalı mankenler, bu sokak defilelerinde güzel vücutları ile de ilgi çekiyorlar.

FAYTON SEFASI

At sevgisinin Sibirya'da ayrı bir yeri var. Sibirya bozkırlarından gelen atları, kent caddelerinde ya arabalı ya da suvarili olarak sıkça görmek mümkün. Faytonlar ulaşımda önemli bir yer kaplıyor.

EVLERİN SÜSÜ

Köpek beslemek, Sibiryalıların en büyük hobilerinden biri. Sibirya'dan tüm dünyaya yayılan kurt köpeği, Sibiryalılar'ın en sadık dostlarından biri. Diğer cinsler de Sibiryalıların evlerinin süsü, yanlarından ayırmadıkları varlıklar. Sibirya sokaklarında başıboş dolaşan köpek görmek pek mümkün değil.

İÇKİ VE DANS

O gün Sibirya'nın en büyük kenti Krasnoyarsk'ın isim günüydü. Herkes en güzel giysilerini giymiş, karnaval alanına gitmişti. Önce rengarenk giysili çocuklar, gençler danslar yaptı. İçki şişeleri birbirinin ardına boşaldı. Sibirya halk danslarında, Orta Asya müziğinin etkisi büyük.

ARTIK SÜRGÜN YOK

Sovyet mozayiği dağılmadan Sibirya ordusunun ülkede önemi büyüktü. Kömür, petrol, doğalgaz, elmas gibi yeraltı zenginliklerin bulunduğu bu geniş topraklar stratejik bir konumdaydı. Yıllar önce bir sürgün yeri olan Sibirya'da şimdi askerlik yapmak bir Rus askeri için ayrı bir özellik taşıyor.

BONCUKLU HESAP MAKİNASI

Bizim ilkokullarda matematiğe ilk adım olan ve abaküs denilen boncuklu cetveller, Sibirya mağazalarında hesap makinası yerine kullanılıyor. Herbir renkli boncuğun ayrı bir ruble değeri var. Satıcı bu renkli boncuklarla satış yapıp para üstü ödüyor.

webarşiv.hürriyet

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kutuplarda - Buz Çöllerinde Yaşam

Karanın ve denizin buzullarla kaplı olduğu kutuplarda yaşam oldukça zordur Dünyanın bu bölgesinde -50 dereceye varan soğuk ve dondurucu rüzgarlar hüküm sürer Kutupta her saniye ortalama 30 katlı bir apartman yüksekliğinde yeni bir buzdağı oluşur Burada buzullardan başka bir şey yok sanabilirsiniz oysa bu zorlu şartlara rağmen kutupta, çok zengin bir canlı çeşitliliği vardır Hayatın imkansız gibi göründüğü kutup koşullarında rahatça yaşam süren canlıları yakından incelediğimizde canlıların yaratılışındaki mükemmelliğe bir kez daha şahit oluruz

Kutup Ayısı:

Kutup canlılarını düşündüğümüzde ilk akla gelen soru; nasıl olup da böylesine zorlu koşullarda hayatta kalabildikleridir Bunun yanıtı kutup canlılarının vücutlarının soğukta yaşamak için tam donanımlı olmasıdır Örneğin kutup ayılarını incelediğimizde, özellikle soğuk ortamda yaşamak üzere tasarlandıklarını görürüz Yetişkin bir kutup ayısı, ortalama 2 5 metre boyunda ve 800 kg ağırlıktadır Ayakları buzda yürümeye en elverişli yapıdadır Parmaklarının arasındaki oyuklar, buz yüzeyini vakum etkisiyle kolayca kavramasını sağlar Böylece buz üzerinde uzun mesafeleri kaymadan kolaylıkla yürüyebilir Parmaklarının arasındaki ağımsı yapı ise suyun içinde kolayca yüzebilmesini sağlar Böylece saatte 10 kilometre hızla yüzebilir ve 100 kilometre gibi bir mesafeyi dinlenmeden katedebilir Buzlarla kaplı soğuk suya özel kıyafetler giymemiş bir insan girerse dakikalar içinde ölür, ama kutup ayısının üşüme gibi bir problemi yoktur Bunu 5 cm kalınlıktaki kürkünün özel yapısına borçludur Kutup ayısının tüyleri beyaz görünmesine rağmen aslında şeffaftır Fiberoptik özellikteki bu tüyler ısı kaybını önlerken, güneş ışınlarının sıcağını alttaki siyah renkli kürke kadar iletir Kürkünün hemen altında ise 10 cm kalınlığında bir yağ tabakası bulunur Böylece kürkü ayıyı soğuk dış ortamdan tamamen yalıtmış olur Bu kürk yüzmeye de elverişlidir Suyun içindeyken tüyler bir araya gelerek birbirine yapışır ve kutup ayısı su geçirmez yumuşak bir dalış elbisesi giymiş gibi olur Kutup ayısı kürkünün bu özellikleriyle 37 derece olan vücut sıcaklığını, suyun içinde ya da üstünde olsun, uzun süre koruyabilmektedir Hatta üşümenin aksine, vücudunun aşırı ısındığı zamanlar bile olur Bu nedenle, çoğu zaman kutup ayıları hararetlerini gidermek için vücutlarını buza sürterler

Kutup ayısı bu uçsuz bucaksız buz çölünde avlanmak için uzun mesafeleri kat etmek zorundadır Bu arada güvendiği bir duyusu vardır: Koklama Kutup ayısının burnu oldukça hassastır Öyle ki 30 km ötedeki bir fokun kokusunu bile rahatlıkla duyar

Buzdan bir dünyada, hayatından oldukça memnun yaşayan kutup ayılarının sırrı, onların bu koşullara uygun olarak yaratılmış olmalarıdır Yüce Allah her canlıyı olduğu gibi, kutup ayısını da ihtiyaçları doğrultusunda en mükemmel tasarımla yaratmıştır

Kutup Kuşları:

Kutuplardaki zorlu ortamı kendine ev edinenler arasında kuşlar da bulunur Bunlar “kartavuğu” olarak bilinen “Tarmagin” kuşlarıdır Yıl boyunca kutuplarda yaşarlar Mevsimine göre tüylerinin rengi değişen bu kuşların yazın kahverengi olan tüyleri, kışın bembeyazdır Böylece çevreye göre kamufle olarak düşmanlarından kolayca saklanırlar Balıkçıl kuşlar da denizin barındırdığı zengin çeşitlilikten faydalanırlar Çünkü havada uçmaya elverişli vücutları suya dalmalarına da olanak tanır Suyun altında kanatlarını tıpkı birer yüzgeç gibi kullanabilmektedirler Balıkçıl kuşların ciğerlerinde tuttukları hava, 3 dakikalık bir derin dalış için yeterlidir Kanatlarının altında tuttukları hava kabarcıkları sayesinde ise jet hızıyla su yüzeyine çıkarlar Kutuplarda yaşayan bu kuşların sahip oldukları yetenekler, bize, onların bu ortama uygun olarak yaratılmış olduklarını gösterir Yüce Allah kutup kuşlarını, yaşadıkları çevreye en uygun özelliklerle yaratmıştır

Penguenler:

Bir kuş türü olan penguenler, kutuplarda buz üstünde yaşayan en kalabalık topluluktur Diğer kuşlar gibi havada uçamazlar, ama derin suların en usta yüzücüleridirler Suyun altında bu denli çevik ve hızlı olabilmelerini benzersiz vücut özelliklerine borçludurlar Vücutlarını kaplayan kürkleri, derilerinden üretilen özel bir yağ sayesinde su geçirmezdir Kaygan bir dalgıç kıyafetine sahip penguenler, böylece su altında saatte 25 km’ye varan bir hızla yüzebilirler

Havada uçan kuşlar hafif olmak zorundadırlar, bu yüzden kemiklerinin içi boş olacak şekilde yaratılmıştır Oysa penguenler derinlere dalabilmek için ağırlığa ihtiyaç duyarlar İşte bu nedenle farklı bir yaratılışları vardır: kemiklerinin içi doludur Böylece rahatlıkla balıkların peşinden derin sulara dalabilirler

Penguenler bu çok özel tasarımları sayesinde, 600 metre derine dalabilen tek kuş türüdürler Böyle bir dalış 10-15 dakika sürebilmektedir Sürenin böylesine uzun olmasının başka bir sebebi daha vardır Araştırmalara göre bu dondurucu soğuk sulardaki balıkları yedikçe, penguenlerin mideleri soğumakta, böylece metabolizmaları da yavaşlamaktadır Yavaş çalışan metabolizma sayesinde kasların oksijen ihtiyacı azalır ve penguenin suyun altında kaldığı süre de uzamış olur

Peki, -50 dereceye varan soğukta, dondurucu rüzgarlara ve tipiye rağmen bu penguenler nasıl donmadan ayakta durabilirler? Bu sorunun cevabı, kürklerindeki tasarımda gizlidir Kürkleri 3 kattan oluşur İlk katman birbiri üzerine yapışmış dış tüylerdir Hemen altında bir duvar gibi izolasyon görevi gören bir hava katmanı yer alır Üçüncü ve son katman ise kalın bir yağ tabakasıdır Bu özel tasarlanmış kürk sayesinde penguenler günler, haftalar hatta aylar boyunca keskin soğuğa karşın donmadan yaşayabilmektedirler

Penguenlerin yalnızca ayakları buzla temas halindedir Peki aylarca ayakta duran penguenlerin ayakları da mı donmaz? Hayır Çünkü penguenlerin ayakları da özel bir tasarıma sahiptir Donmayan ayakların sırrı, içlerindeki benzersiz damar ağıdır “Karşıakım ısı değişimi” adı verilen bu dolaşım sisteminde, ayaklardaki kanı geri taşıyan toplardamarlar, atardamarların hemen etrafını bir ağ gibi örmüştür Atardamar devamlı olarak toplardamarları ısıtır, toplardamarlar da atardamarı soğutur Böylece damarlardaki ısı, kaybedilmeden hemen geri kazanılır Bu özel damar ağı sayesinde penguenler vücut ısılarını asla kaybetmezler ve ayakları da üşümez

Yüce Allah penguenleri böyle bir ortamda rahatlıkla yaşayabilecekleri sistemlere sahip olarak, üstün bir yaratılışla yaratmıştır

Foklar:

Bütün yılı kutupta geçiren bir başka canlı türü ise foklardır Yeni doğmuş bir fok yavrusu, yüzmeyi öğreninceye dek su üstünde kalmak zorundadır Bu sırada postu, kamufle olup saklanabileceği şekilde beyaz renktedir Büyüyüp geliştikçe kürkü de koyulaşır Kalın kürkünün hemen altındaki 10 cm kalınlığındaki yağ tabakası ise onu soğuktan korumaya yeterlidir Yavru fok, beyaz kürkünün rengi ile düşmanlarından, kalın yağ tabakası sayesinde de donmaktan korunmaktadır Foklar da karadaki diğer canlılar gibi soluk almak zorundadırlar Yine de uzun ve derin dalış konusunda ustadırlar Bu özelliklerini, kanlarının biyokimyasal yapısına borçlular Fizyolojik olarak, bir canlının ciğerlerinde tuttuğu havayı kullanarak derinlere dalması, vurgun yemesine neden olur Fokun kanındaki alyuvarların yapısı ise bol miktarda oksijen depolamaya uygun bir tasarıma sahiptir İşte bu nedenle fok, ciğerlerinde hava tutarak dalmaz, ihtiyacı olan oksijeni kanında çözünmüş olarak taşır Ciğerlerinde hava tutmadığı için derinlere de rahatlıkla inebilmektedir Araştırmalara göre fokun kanı, oksijen taşıma kapasitesi en yüksek kandır Böylece foklar, tek bir dalışta, su altında yaklaşık 1 saat kalabilirler Eğitimli dalgıçlar ise tüpsüz dalışlarda bu derinliklerde en fazla 4 dakika kalabilmektedirler

Tüm bu bilgiler açık bir gerçeği göstermektedir: Fok, kanındaki bu özelliği kendi başına geliştirmiş olamaz Su basıncının bedeni üzerindeki zararlı etkilerini değerlendirerek böyle bir çözüm oluşturamaz Şüphesiz fokun kanındaki benzersiz özellik, her şeyin bilgisine sahip bir Yaratıcı'nın eseridir Foku, derinlerde rahatlıkla avını arayabilecek bedensel özelliklerle birlikte Yüce Allah yaratmıştır

6 ay gecenin yaşandığı Kuzey Kutbunda sular da karanlıktır Peki fok karanlık, derin sularda avını nasıl bulur?

Fok, avını gözlerini kullanmadan, suda bıraktığı izleri takip ederek bulur Bu izler çıplak gözle görülemeyen, avın hareketiyle suda oluşan hidrodinamik dalgalardır Fok, avına yalnızca bu izleri takip ederek ulaşır Bu yetenek sayesinde fokların karanlık ya da bulanık sularda avlanmaları hiç de zor olmaz Fok, memeli bir hayvandır Hayatta kalabilmesi için soluk alması şarttır Bu yüzden buzlarla kaplı suyun altında kendine bir çıkış deliği arar Bulamadığında ise kendine bir çıkış oluşturmak zorundadır İşte bu noktada uzun dişleri kendisine yardım eder Uzun dişleriyle buzu rahatça kemirir, kırar ve böylece havaya kavuşur

Foklar buzlarla kaplı bir ortamda yaşamak üzere tasarlanmış ve yaratılmışlardır Sahip oldukları özellikler sayesinde avlarına rahatlıkla ulaşır, tehlikelerden korunur ve yaşarlar

İncelediğimiz tüm canlılar kutuplarda doğar, yaşar ve ölürler Onlar yaşamlarından memnundurlar Çünkü bu canlılar özel olarak soğuk koşullarda yaşamak üzere tasarlanmış olan varlıklardır Bu canlıların her biri, bize onları yaratan Yüce Allah’ın sonsuz bilgisini, yeryüzündeki gücünü ve hakimiyetini göstermektedir

Kutup Tilkisi:

Kutup koşullarına uygun olarak yaratılmış diğer bir hayvan ise kutup tilkisidir Değişen iklim şartlarına ve çevreye göre bu tilkinin kürkü de değişerek en uygun hale gelir Yazın eriyen buzla ortaya çıkan toprak, tilkinin saklanması ve avına usulca yaklaşması için bir problem oluşturmaz Çünkü kürkü, artık üzerinde dolaştığı toprakla aynı renkte, kahverengidir Kışın kar ve buz her yeri kapladığında ise tilki yine bir sorun yaşamaz Kürkünün rengi değişir ve bembeyaz olur Bu beyaz dünyada onu çevreden ayırt etmek yine imkansız gibidir Kısacası her iki durumda da tilki ortama en uygun kamuflaj giysisi içinde, kendini diğer hayvanlara sezdirmeden dolaşmaya devam eder Elbette tilki diğer canlıların onu nasıl gördüğünü bilemez Bilse bile kendi kürkünün rengine asla karar veremez Açıktır ki, onu her şeyi bilen Yüce Allah bu özelliklerle birlikte yaratmıştır Allah tilkiyi de her koşulda yaşayabilecek, besinini kolayca elde edebilecek özelliklerle donatmıştır

Sizin yaratılışınızda ve türetip-yaydığı canlılarda kesin bilgiyle inanan bir kavim için ayetler vardır (Casiye Suresi, 4)

Bu makale, İlmi Araştırma Dergisi 09 sayı (Mart 2005) 28 sayfada yayınlanmıştır.